Terugblik op een avond over uitvaart en dementie
24 september 2026
Hoe betrek je iemand met dementie bij het afscheid van een dierbare? En wat vraagt dat van familie, zorgverleners en de uitvaartverzorger? Tijdens de lezing over uitvaart en dementie in het Genneper Afscheidshuis in Eindhoven stonden we samen stil bij een onderwerp dat veel mensen direct of indirect raakt.
Uitvaartverzorger Wijnand Stuart deelde deze avond zijn ervaringen uit de praktijk. Hij begeleidt families waarin dementie een rol speelt en is aangesloten bij Dementievriendelijke Uitvaartzorg. Aan de hand van voorbeelden gaf hij handvatten voor situaties waarin dementie en afscheid samenkomen.
Dementie heeft niet alleen invloed op het dagelijks leven, maar speelt ook een rol wanneer afscheid genomen moet worden van een dierbare. Juist dan is het belangrijk om oog te hebben voor iedereen die bij dat afscheid betrokken is. Want ook iemand met dementie heeft recht op een afscheid. Een afscheid waarin diegene gezien wordt en waarin wordt gekeken naar wat er nog wél kan. Al zijn er natuurlijk ook mensen die zo in hun eigen wereld verward zijn geraakt dat er weinig tot geen mogelijkheden meer zijn.
Iemand met dementie reageert vaak sterk vanuit gevoel. En juist daar ligt een belangrijke sleutel voor de uitvaartverzorger. Niet alleen woorden en verstandelijke uitleg zijn van belang, maar vooral aandacht, rust, nabijheid, goed kijken en luisteren met betrokkenheid. Er mogen momenten van stilte zijn. Er moet ruimte zijn om op het eigen tempo te reageren en te ervaren.
Iemand met dementie betrekken bij het afscheid
Maar hoe betrek je iemand met dementie bij een afscheid? Die vraag kwam tijdens de lezing uitgebreid aan bod. Daarin zijn naasten en eventuele zorgverleners ontzettend belangrijk. Samen kun je kijken naar wat iemand prettig vindt, wat kan en waar behoefte aan is.
In de praktijk wordt iemand met dementie nog regelmatig weggehouden bij een afscheid. Soms vanuit de gedachte: ‘Ze weten het straks toch niet meer.’ Maar juist het zien van de overledene kan veel betekenen. Misschien wordt het maar heel even begrepen of herkend, maar ook zo’n kort moment kan veel betekenen.
Soms is er angst dat een dienst wordt verstoord. Door ervoor te zorgen dat er tijdens de dienst mensen zijn die er speciaal voor de persoon met dementie zijn, kan diegene toch bij het afscheid aanwezig zijn. Soms kan juist de interactie met deze persoon voor ontroerende momenten zorgen.
Ook kunnen er onverwacht herinneringen naar boven komen. Soms weet iemand met dementie nog hoe bepaalde dingen rondom een overlijden of uitvaart gaan. Een ritueel, een vertrouwde handeling of een bepaalde sfeer kan iets raken wat diep vanbinnen nog aanwezig is. Vaak hoeft het helemaal niet groot te zijn. Er is veel mogelijk in een klein ritueel of in een rustig moment samen.
Voorbeelden uit de praktijk
Aan de hand van voorbeelden uit zijn werk liet Wijnand deze avond zien wat er kan wanneer iemand met dementie afscheid neemt. De voorbeelden en praktische handvatten maakten duidelijk hoe belangrijk het is om niet alleen naar de beperkingen van dementie te kijken, maar vooral naar de mens die erachter zit.
Na afloop werd er in het Genneper Afscheidshuis nog samen nagepraat. Ieder vanuit zijn of haar eigen ervaring en invalshoek. Er werd naar elkaar geluisterd en er werden ervaringen gedeeld. Daarmee kreeg het gesprek waar tijdens de lezing ruimte voor was ook na afloop een vervolg.
Laten we vooral niet vergeten dat zij die vergeten nog steeds mensen zijn, met dezelfde behoefte aan aandacht, liefde, nabijheid en waardigheid als ieder ander. Ook zij verdienen het om gezien te worden en om, op een manier die bij hen past, onderdeel te kunnen zijn van een afscheid.